Wyróżniany przez etnografów obszar Krakowiaków wschodnich w dialektologii przynależy do zespołu gwar środkowomałopolskich. Gwary te funkcjonują na terenie położonym na wschód od Krakowa, rozciągającym się mniej więcej między linią Jędrzejów – Miechów – Proszowice – Koszyce – Brzesko na zachodzie a rzeką Czarną, Połańcem i Tarnowem na wschodzie. Sąsiadują z gwarami krakowskimi (od zachodu), kieleckimi (od północy), sandomierskimi (od zachodu) i podgórskimi (od południa).

Nie we wszystkich podziałach dialektalnych wyodrębnia się ten subregion. Często omawiany obszar gwarowy znajduje się w obrębie Małopolski środkowej, w jej części południowo-zachodniej, i wkracza nieco na obszar Pasa Pogórza.

Gwary pogranicza Małopolski środkowej i Pogórza mają obecnie stosunkowo mało elementów gwarowych. Większość z nich zanika pod wpływem języka ogólnego, co jest związane z sąsiedztwem Tarnowa, Krakowa i innych miast.

W gwarze Krakowiaków wschodnich występują cechy typowe dla dialektu małopolskiego:

• fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca, np. łod razu, przynióz nom;
• mazurzenie, np. wiecór, jesce, włozyam, które jest jednak nieregularne: k^łoszycek. Czasem pojawiają się formy z tzw. siakaniem, np. straśnie, róźnica.

Samogłoski pochylone zachowały się u Krakowiaków wschodnich i są realizowane podobnie jak w wielu innych gwarach małopolskich. Pochylone é wymawiane jest jak i lub y, np. drugigo, śpiwało sie, włodo sie ich obliwało. Samogłoska pochylona á przechodzi w o: kwiotek, starso, teroz. Pochylone o jest realizowane jako dźwięk pośredni między o i u, np. do^um.

Samogłoski nosowe zachowują się następująco:

• nosówka ę wymawiana jest na ogół tak jak w języku ogólnym, tj. w wygłosie traci nosowość, np. chusteczke sie odziwało; w śródgłosie (przed spółgłoskami innymi niż szczelinowe) ma wymowę rozłożoną en, em, np. kolenda, pendzelki, demby;
• nosowe ą ma wymowę rozłożoną om, on, np. młodom, z matkom, lub traci w wygłosie swoją nosowość, np. z to rózcko, wyjado.

Gwary Krakowiaków wschodnich, podobnie jak inne gwary małopolskie, cechuje np.:

• silna labializacja samogłoski o (na początku i w środku wyrazów), np. ^łobiluł, ^łopowiadali, rob^łoty, w^łodo;
• brak przegłosu e > ’o: mietły, brzezowe;
• silne uproszczenia grup spółgłoskowych, m.in. trz > cz, strz > szcz, drz > dż, np. półczecia roku, do czeci, szczyloł;
• przejście wygłosowego –ej w –i/-y w stopniu wyższym przysłówków: późni, lepi, g^łorzy;
• przejście –ył-/-ił w –uł-, np. buł, kupiuł;
• redukcja spółgłoski ł w pozycji między dwiema samogłoskami np. robiam, byam;
• rozpodobnienie grup typu kk > tk, np. mietki, letki;
• wtórne e ruchome w przyimkach w, z, czyli wymowa typu: we wodzie, ze sokiem.

Cechy fonetyczne typowe dla gwar Krakowiaków wschodnich, których brak u Krakowiaków zachodnich, to:

• wymowa o bliska e: chłep, debre, de ksiendza;
• podwojenie spółgłosek s, ś w formach: do lassu, w leśsie;
• obecność twardego l w grupie li (cecha występująca w gwarach mazowieckich i w gwarze lasowskiej): graly, grywaly;
• występowanie twardego -m w końcówce Nlm. rzeczowników i niektórych zaimków (cecha typowa dla Mazowsza i dla gwary lasowskiej): cepamy, niemy, bronamy;
• przejście –ń- kończącego sylabę > –j- (cecha typowa dla gwary lasowskiej): kojmi, pajstwowy, tejcowoł.

Do najważniejszych zjawisk obecnych w gwarach tego regionu należą m.in.:

• archaiczna końcówka -em w Nlp. przymiotników: żelaznem, całem;
• relikty liczby podwójnej w przymiotnikach: własnyma i czasownikach: byliśwa, idziewa;
• formy typu pluralis maiestaticus: tatuś malowali;
• formy męskoosobowe czasowników stosowane w odniesieniu do rzeczowników niemęskoosobowych: konie siekli;
• przyrostek –ować w miejscu –iwać w bezokoliczniku: obsługować;
• dawna końcówka przymiotnika dzierżawczego: dywan tatusiów.

Wyrazy występujące w gwarach Krakowiaków wschodnich są charakterystyczne dla wielu gwar małopolskich. Są to np.: czeluść, gospodarka, kopa, kopiarz, wdzianie, odziwać, siwy, bury, zapuśniak, ozdóbki, wkej, kole.