Gwary krakowskie obejmują południowo-zachodnią część dialektu małopolskiego. Od zachodu graniczą z dialektem śląskim, od północy z gwarą sieradzką, a od wschodu z gwarami pogranicza Małopolski środkowej.

W ujęciu etnograficznym tereny te należały do Krakowiaków zachodnich (ludności zamieszkującej tereny na zachód po rzekę Przemszę, na północ po Szczekociny, na wschód po Jędrzejów, Miechów, Proszowice, Koszyce i Bochnię, na południe po Myślenice, Kalwarię Zebrzydowską i Wadowice).

W gwarach krakowskich przeważają właściwości dialektalne wspólne, choć zaznaczają się tu też pewne odrębności, zwłaszcza pomiędzy gwarami używanymi na obszarze leżącym na północ od Krakowa a gwarami na południu regionu. Widać w nich również rozchwianie systemu gwarowego (nawet u najstarszych użytkowników) pod wpływem języka ogólnopolskiego.

Zgodnie z dialektem małopolskim gwary krakowskie cechuje:

• fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca, np. juz musiała, dziź na jutro;
• mazurzenie, np. zacyniło się, snurki; badacze podkreślają jednak, że to zjawisko szybko zanika w gwarach krakowskich.

Samogłoski pochylone wymawiane są w następujący sposób:

• a pochylone realizowane jest jako dźwięk pośredni między a i o: ga^oda^o, umiyra^o lub jako o: godo, umiyro;
• e pochylone upodabnia się do y: grzych, mlyko lub i (rzadziej): wisz, mliko;
• o pochylone wymawia się jako dźwięk pośredni między o i u (ale bliższe u): oso^ub, mro^uz. Pojawiają się też realizacje zgodne z polszczyzną ogólną: osub, mruz.

Samogłoski nosowe w gwarach krakowskich realizowane są podobnie jak w języku ogólnopolskim, zarówno co do barwy, jak i rezonansu nosowego. Samogłoska ę w wygłosie traci nosowość, np. sobote, zopaske. W śródgłosie ma wymowę rozłożoną en, em: świenty, zemby, czasem ścieśnioną do yn, ym: wyngla. W formach cz. przeszłego dochodzi do przejścia ę > eł > en, np. wziena, zaczeni. Samogłoska ą w wygłosie traci nosowość i wymawia się ją jak o: chodzo, dobro żone. Na skutek wymowy rozłożonej może też być artykułowana jak om: tom palmom. Przed zwartymi samogłoska ą jest realizowana tak samo, czyli jako om, on, np. dziesionto, często też ścieśniona do um: na trumbce.

Do cech charakterystycznych dla gwar krakowskich należą też uproszczenia grup spółgłoskowych. Najważniejsze z nich to: przejście trz > cz, strz > szcz, drz > dż, np. czydzieści czy, szczylać, dżewo, zanik ł w grupie chł-: chopok, chopy, uproszczenia grupy spółgłoskowej –dł > -d: siod , wszed.

Inne cechy fonetyczne typowe dla gwar Krakowskiego to m.in.:

• przejście wygłosowego –ch > –k (na zachodzie), np. płytkik, w lasak;
• labializacja samogłoski o: w nagłosie, np. ^łobloć, ^łobiod, i śródgłosie, np. k^łoszycek;
• brak przegłosu e > ’o, np. sie niesło, gnietły.

W gwarach krakowskich można zauważyć również inne cechy językowe (często wspólne dla wielu gwar dialektu małopolskiego). W omawianym regionie pojawiają się nieregularnie i z różnym stopniem intensywności. Większość z nich zanika pod wpływem języka literackiego. Są to:

• występowanie przyimka bez w miejscu przez: bez dwa dni, bez płot;
• zastępowanie przyimków w, z przez ze, we, np. we wodzie, ze ziymi; oboczność ta dotyczy w gwarach krakowskich także analogicznych przyimków typu: od/ode: ode drogi, przed/przede: przede wojnom;
• końcówka –a zamiast –u w Dlp. rzeczowników r. m.: do lasa, z tego bora;
• końcówka –ów w Dlm. rzeczowników r. ż.: siedem brytfannów;
• większa niż w języku ogólnym ruchomość końcówek w formach cz. przeszłego i trybu przypuszczającego: jagem była, niera^ozem sie zapłakała;
• pluralis maiestaticus: babka byli;
• archaiczne końcówki dawnej liczby podwójnej –wa, -ta w różnych formach czasownika, np. idziewa, chodźta.

Leksyka charakterystyczna dla gwar małopolskich jest różnorodna, często związana z domem i gospodarstwem: kumora, nakastlik, skrobać , przetak, gadzina, powrósło; ubiorem: zopaska, kiecka, płócienka, jesionka; obyczajami: dziady, pośmieguście, śmigusznicy, palmerdyk i inne, np.: dziołcha, kwikać, pochytać, rozmaity.