Gwara łowicka obejmuje obszar byłego Księstwa Łowickiego i okolice, administracyjnie od dawna związane z Łowiczem, takie jak dawne dobra nieborowskie (dziś gmina Nieborów). Księżacy wyróżniają się nie tylko gwarą, lecz także ciekawą kulturą ludową, tj. obyczajami, obrzędami, barwnym strojem, sztuką, budownictwem itp.

Gwara łowicka powstała na styku dialektów: mazowieckiego, małopolskiego i wielkopolskiego i dlatego różnie się ją określa. Jedni badacze zaliczają je do dialektu małopolskiego, inni do mazowieckiego; podkreślają przy tym, że cechy mazowieckie są nowsze i ekspansywne, a małopolskie starsze i wycofujące się z gwary.

Gwary łowickie zachowują:

• mazurzenie, np. ^łoscyndzoł, drozdzowy, które łączy je zarówno z Małopolską, jak i z Mazowszem;
• fonetykę międzywyrazową udźwięczniającą, jak w dialekcie małopolskim i wielkopolskim, np. puncków napiekły, ale szerzy się też fonetyka nieudźwięczniająca z Mazowsza, np. tys mi sie nolezy.

Samogłoska pochylona á jako odrębny dźwięk pojawia się rzadko, zwykle wymawia się ją jako o, np. ziorko, słysołym, lub a jasne. Pochylone o zachowało się jako dźwięk pośredni między o i u, np. na ko^ułku, kołowro^ut. Inaczej niż w większości gwar é pochylone zrównało się z e jasnym, np. ser, mleko. Brak é pochylonego wyróżnia gwary łowickie spośród gwar polskich i przybliża je do języka ogólnego.

Samogłoski nosowe są wymawiane wąsko, czyli przed spółgłoskami szczelinowymi ę jako į (oznaczone tu jako i z „ogonkiem”) lub y nosowe (oznaczone tu jako y z „ogonkiem”), np. cįzki, gy̨si, a ą jako ų nosowe (u z „ogonkiem”): powųchać. Przed innymi spółgłoskami ę brzmi in lub yn, np. przysinge, mindzy, kolyndy, ą jako un, um, np. sie przyglundała, w wygłosie jako -om, -um, np. z takom miłościom zyniom sie, jesinium.

W sposób zwężony wymawia się też połączenia samogłosek e, o ze spółgłoskami m, m’, n, ń, np. z malińkości, cudyńka, wesielym, z ty stróny, jabłónce.

Charakterystyczną cechą gwar łowickich jest rozszerzenie artykulacyjne samogłosek i, y przed ł, l widoczne szczególnie w formach czasownikowych, czyli przejście ił, ył, ił, yl>eł, el, np. wrózeły, urobieły, beło.

Stosunkowo częste są formy z brakiem przegłosu e > ’o, np. gnietły, rozbiere, sporadycznie ě > ’a, a więc formy z e na miejscu a po spółgłosce wargowej, np. wietraki, wymietały. Pierwsze z tych zjawisk łączy Łowickie z Małopolską, drugie – z Mazowszem.

Z Mazowszem łączą też gwary łowickie w zakresie wymowy takie cechy jak:

• stwardnienie miękkiego m’ w końcówce -ami oraz w formach zaimków osobowych, np. kuramy, jak my powies, przed namy;
• stwardnienie w’ w grupie św’, np. śwyniom, i l’ w połączeniu li, np. ślywki;
• miękkie ch’ w grupie chy, np. pod pachi;
• nieściągnięte formy czasowników typu stać, bać się, np. posztojały.

Inne cechy wymowy o różnym zasięgu, niektóre prawie ogólnogwarowe, to m.in.: labializacja o, u, np. ^łobkryncił, ^łobesły, ^łumyć, prejotacja przed a, i, np. Jandrzeja, jinny, strojeły; przejście wygłosowego -ej > -i/-y, np. downi, śmieli, ^łod piąty godziny; oraz -aj > -ej w rozkaźniku, np. pogodej. Szerszy zasięg ma też rozpodobnienie grupy kt > cht, np. dychtura, chtoś.

W odmianie wyrazów wymienić można zjawiska o różnym zasięgu i stopniu rozpowszechnienia w gwarach polskich, m.in.:

• Nlm. rzeczowników z końcówką -amy (ze stwardnienia m’), np. chmuramy, z rodzynkamy, typowo mazowiecką i rozszerzającą się na przyległe tereny Małopolski;
• Dlm. rzeczowników z końcówką -ów niezależnie od ich rodzaju gramatycznego, np. jojków, chałupów;
• formy czasowników przedrostkowych od iść (idę) z rozszerzonym rdzeniem ńd, np. wyńde, przyńdzie; typowe dla zachodniej Polski;
• formy dawnej liczby podwójnej, np. świętujeta, wieta; widzieliśta, chowejta, pokłońta się.

W cz. przeszłym w lm. uogólniły się formy na -ły niezależnie od rodzaju łączącego się z nimi rzeczownika, np. sły za oblewką i chłopy, goście wesielne; druzby to jeździeły.

Powszechny jest przyrostek -ok < -ak, np. zwierzok, źrebok i liczebnik dwa z rzeczownikami wszystkich rodzajów, np. dwa świnie.

Bardzo ciekawe jest słownictwo łowickie, np. kodry, przykrywatko, zliberować się, dostojały, kwośnik, zogafki, bryngi, brunzki, wyględny.