Gwary wschodniolubelskie zajmują obszar między Wieprzem a Bugiem. Najważniejsze miasta regionu to Zamość i Chełm (zob. {LubWschM1} Mapa nr 1 Mapa zasięgu i podziału gwarowego Lubelszczyzny wschodniej {Źródło: http:/home/klient.dhosting.pl/koncept404/demo7.koncept404.pl-je4u/public_html/www.dialektologia.uw.edu.pl/cmsimg/LWM013.gif}).

Gwary te włącza się do dialektu małopolskiego, jednak mają sporo cech różniących je od Małopolski rdzennej, jako że powstały w wyniku osadnictwa polskiego na podłożu ukraińskim. Dwie najważniejsze z takich cech to:

• brak mazurzenia, np. sześć, czapka, żaba;
• nieudźwięczniająca fonetyka międzywyrazowa, np. tak_o, ktoś_ni umiał.

Wpływom ukraińskim gwary te zawdzięczają też inne cechy, m.in.:

• akcent kresowy, potocznie określany jako „zaśpiew”, który polega na silniejszym przycisku stawianym na samogłoskach akcentowanych i jednocześnie słabszej wymowie samogłosek nieakcentowanych; powoduje to podwyższenie wymowy nieakcentowanych samogłosek e i o do i lub y oraz u, np. sobi, do miszkania, zybrało, rubili, studoła;
• zgodną z językiem ogólnopolskim realizację dawnych samogłosek pochylonych a i o jako a jasnego i u (w zapisie ó), np. ja, biały, czapka, mówili;
• rozłożoną wymowę samogłosek nosowych również przed spółgłoskami szczelinowymi i tylnojęzykowymi, a przy starannej wymowie czasem także na końcu wyrazu, np. pinionżki, bonki, przyda ci sien taki, mołke;
• zachowanie przedniojęzykowo-zębowej wymowy ł, np. łyżke, podłoga, stołem oraz miękkiej wymowy l nie tylko przed i, np.: liudzie, Wiel’kanoc, lial’ki;
• zdarzającą się niekiedy półmiękką wymowę spółgłosek s’ z’ c’ dz’ zamiast ś ź ć dź, np. dobierac’, pujedz’iem;
• końcówkę -am w Clm. rzeczowników, np. dziwczynkam, koniam;
• formy analityczne cz. przeszłego typu ja widział.

Zdarza się zanik zróżnicowania na formy męskoosobowe (takie jak chłopi, wysocy, chodzili) i niemęskoosobowe (takie jak chłopy, wysokie, chodziły), np. kawaliery, wszystkie świenty.

W lm. cz. przeszłego często funkcjonują uogólnione formy na -li niezależnie od rodzaju łączących się z nimi rzeczowników, np. panienki brali, dzieci przychudzili.

Występuje tu wiele archaizmów zachowanych dzięki temu, że pokrewne wyrazy występują w języku ukraińskim, np. dumać, słychać, kidnąć, kinąć.

Słownictwo zapożyczone z ukraińskiego lub (rzadko) z białoruskiego to np.: bodak, bodziak, chołosznie, chudoba, czereda, kociuba, koromysło, krynica, makutra, (h)reczka, zezula.

Interesujące jest słownictwo związane ze zwyczajami, zwłaszcza świątecznymi, gdzie również pojawia się sporo wpływów wschodniosłowiańskich, np. kutia, korowaj, mohorycz.